Postępowanie przymuszające w sprawach rejestrowych – Krajowy Rejestr Sądowy (KRS)
Z funkcjonowaniem osób prawnych w przestrzeni gospodarczej wiążą się określone obowiązki w zakresie aktualizacji danych oraz składanych dokumentów w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS). Jest to rejestr spółek, stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Podobnie jak w przypadku osób fizycznych, wyżej wskazane podmioty zobowiązane są do przekazywania określonych danych oraz ich aktualizacji. Czym jest postępowanie przymuszające, w jakich sytuacjach ma zastosowanie i jaki jest jego cel – o tym czyni niniejszy artykuł.
Zakres przekazywanych danych oraz domniemanie prawdziwości i znajomości zgłoszonych wpisów
KRS jest rejestrem jawnym. Informacje w nim zamieszczane są powszechnie dostępne. W rejestrze znajdziesz między innymi takie informacje jak nazwę podmiotu, numer NIP, nr KRS oraz nr REGON, datę powstania i likwidacji podmiotu, siedzibę, sposób reprezentacji, a także dane wspólników i członków zarządu – tj. imię i nazwisko wraz z numerem PESEL, informacje dotyczące ewentualnych przekształceń, przedmiot działalności oraz informacje o prowadzonych postępowaniach egzekucyjnych, upadłościowych i restrukturyzacyjnych.
Domniemywa się, że dane znajdujące się w rejestrze są aktualne – odzwierciedlają rzeczywistość. W związku z tym podmioty ujawnione w KRS są zobowiązane aktualizowania danych znajdujących się w rejestrze, tak aby były zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy. Podmiot, który nie dopełnił swoich obowiązków w tym zakresie nie może zasłaniać się faktem utraty aktualności danego wpisu w stosunku do osoby trzeciej.
Domniemywa się także, że wpisy ujawnione w rejestrze są powszechnie znane. Tym samym zakłada się, że każdy według swoich potrzeb zweryfikuje i sprawdza wpisy ujawnione w KRS i nie może zasłaniać się nieznajomością ich treści. Moment, w którym powstaje możliwość zapoznania się z treścią wpisu, to data ogłoszenia wpisu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, bowiem od tego momentu wpis jest powszechnie dostępny.
Celem takiego rozwiązania jest przede wszystkim pewność obrotu gospodarczego, czyli możliwość zweryfikowania choćby podstawowych informacji dotyczących na przykład sposobu reprezentacji bądź siedziby danego podmiotu.
Stąd konieczne jest, aby informacje zawarte w rejestrze, były aktualne.
Złożenie wniosku o wpis do rejestru – termin
Ustawa o KRS nakłada obowiązek składania wniosków o wpis do rejestru lub jego zmianę w terminie nie późniejszym niż 7 dni od dnia zdarzenia uzasadniającego dokonanie wpisu. Poprzez „wpis” do rejestru KRS należy rozumieć nic innego jak formalne zgłoszenie zmiany, która miała miejsce. Mowa tu o jakiejkolwiek zmianie informacji podanych w KRS. W przypadku, gdy złożony wniosek wymaga realizacji kilku czynności, powyższy termin liczyć należy od daty wystąpienia pierwszej z nich.
Brak realizacji ww. obowiązku może skutkować wszczęciem przez sąd rejestrowy postępowania przymuszającego, które będzie miało na celu ujawnienie w rejestrze przedsiębiorców KRS prawdziwych i aktualnych danych podmiotu.
Postępowanie przymuszające w kilku krokach
Krok 1 – wezwanie
Sąd rejestrowy wszczyna postępowanie przymuszające, gdy stwierdzi, że wniosek o wpis do rejestru (lub zmianę wpisu) nie został złożony, bądź dokumenty, których złożenie jest obowiązkowe, nie zostały złożone pomimo upływu terminu lub dane ujawnione przez podmiot w rejestrze są nieprawdziwe. Jak więc widzisz, postępowanie to sąd wszczyna z urzędu, samodzielnie. Nie jest konieczny żaden wniosek uprawnionego podmiotu. Po powzięciu powyższych informacji sąd rejestrowy w pierwszej kolejności wzywa podmiot zobowiązany do złożenia wniosku o wpis bądź przedłożenia dokumentów, wyznaczając 7-dniowy termin na realizację tego zobowiązania.
Jednak fakt niezłożenia wniosku lub wymaganego dokumentu nie są jedynymi sytuacjami, w których może zostać wszczęte postępowanie przymuszające. Kolejnym przypadkiem jest sytuacja, gdy osoba prawna nie posiada organu uprawnionego do reprezentacji, bądź gdy w składzie tegoż organu znajduje się osoba nieuprawniona (np. osoba, która została prawomocnie pozbawiona przez sąd powszechny możliwości prowadzenia spraw na własny rachunek). Tym samym chodzi o sytuacje, w których osoba prawna bądź w ogóle nie posiada organu, który mógłby ją reprezentować, bądź w składzie organu (zarządu lub rady nadzorczej) zasiada osoba, która uniemożliwia prawidłowe jego działanie.
Na przykładzie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością: sąd rejestrowy po wyznaczeniu dodatkowego terminu może wezwać wspólników (ponieważ to oni stanowią zgromadzenie wspólników i zazwyczaj to właśnie zgromadzenie wspólników jest organem stanowiącym w spółce – jest to zasada, choć niekiedy pewne prawa zastrzeżone są dla konkretnych osób, chociażby dla wspólników posiadających udziały uprzywilejowane) do właściwego powołania wszystkich członków zarządu lub do wykazania, że zarząd spółki został powołany właściwie. Wspólnicy będą też mogli wykazać, że braki w składzie zarządu zostały usunięte.
Niekiedy przed oficjalnym wszczęciem postępowania przymuszającego sąd rejestrowy informuje, że istnieją informacje wymagające zmiany bądź aktualizacji. Nie jest to jeszcze stricte etap tego postępowania, a takie pismo traktować należy przede wszystkim jako pismo informacyjne. Sygnalizuje ono jednak, iż w przypadku dalszej bezczynności zostanie przez sąd rejestrowy wszczęte postępowanie przymuszające.
Co istotne, omawiany 7-dniowy termin na zgłoszenie zmiany, z uwagi na jego charakter, nie może być skracany lub wydłużany. Tym samym ewentualny wniosek o wydłużenie terminu będzie bezskuteczny. Co istotne, sąd rejestrowy wzywa obowiązanego do działania pod rygorem nałożenia na niego grzywny.
Krok 2 – grzywna
W przypadku dalszej bezczynności, po doręczeniu wezwania, sąd rejestrowy nakłada na obowiązanego grzywnę. Grzywna może zostać nałożona na każdego z obowiązanych do działania z osobna. Wysokość grzywny sąd wymierza według przepisów kodeksu postępowania cywilnego o egzekucji świadczeń niepieniężnych. Zgodnie z przywołanymi przepisami wysokość grzywny wynieść może nie więcej niż 15.000,00 zł, a ogólna suma grzywien w danej sprawie nie może przewyższać 1.000.000,00 zł. Pamiętać należy, iż w przypadku kilku osób zobowiązanych, każda z nałożonych na te osoby grzywien powinna być w równej wysokości. Gdy sąd rejestrowy w drodze postanowienia nałoży grzywnę, ponowi on jednocześnie wezwanie do realizacji danego obowiązku. Jeśli w dalszym ciągu zobowiązanie nie zostanie wykonane – grzywna może zostać ponowiona.
Krok 3 – ponowienie grzywny
Sąd może ponawiać grzywnę w przypadku dalszego braku realizacji obowiązku. W drugim wezwaniu sąd rejestrowy nie jest już związany obowiązkiem proceduralnym ponownego zakreślenia 7-dniowego terminu na złożenie wniosku o wpis. W tej fazie postępowania sąd może wskazać dowolny przez siebie termin spełnienia obowiązku. Przepis nie przewiduje limitu ilości ponownych nałożeń grzywny (ilości razy), jednak uznaje się, że częstotliwość powinna być w głównej mierze ograniczona przez możliwość faktycznego spełnienia obowiązku.
Krok 4 – umorzenie postępowania
Sąd rejestrowy umarza postępowanie, jeśli z okoliczności sprawy wynika, że nie doprowadzi ono do spełnienia obowiązku. Umorzenie postępowania nie jest jednak ostateczne. Jeśli sąd rejestrowy poweźmie informacje, że sytuacja podmiotu uległa zmianie w sposób umożliwiający skuteczne prowadzenie postępowania, sąd ponownie może wszcząć postępowanie przymuszające. Analogiczna sytuacja będzie miała miejsce, gdy sąd odstąpi od postępowania przymuszającego. Odstąpienie polega na rezygnacji przez sąd rejestrowy z wszczynania postępowania, gdy z danych spółki wynika, że wszczęcie postępowania i tak nie doprowadzi do złożenia wniosku o wpis do rejestru bądź przedłożenia dokumentów.
Co jeszcze może sąd rejestrowy?
Oprócz czynności opisanych powyżej, sąd może także w przypadkach uzasadnionych bezpieczeństwem obrotu dokonać z urzędu wykreślenia danych niezgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy lub dokonać wpisu danych odpowiadających rzeczywistemu stanowi rzeczy. Warunkiem jest jednak posiadanie przez sąd rejestrowy dokumentów stanowiących podstawę wpisu lub wykreślenia i dane te muszą być istotne. Sąd nie musi jednak czekać z realizacją powyższych działań aż do zakończenia postępowania przymuszającego. Może to uczynić w trakcie jego trwania.
Gdy postępowanie przymuszające dotyczy osobowej spółki handlowej (tj. spółki jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej) i pomimo zastosowania przez sąd grzywny spółka nie realizuje obowiązku poprzez złożenie wniosku o wpis do rejestru bądź przedłożenia dokumentów, sąd rejestrowy może z urzędu, z ważnych powodów, orzec o rozwiązaniu spółki i ustanowić jej likwidatora. Co prawda brak jest definicji ,,ważnych powodów’’, jeśli jednak postępowanie przymuszające nie przyniesie efektów, a na podstawie całokształtu sprawy sąd dojdzie do przekonania, że istnieją wyżej wskazane ,,ważne powody’’, sąd powinien może spółkę osobową.
Ponadto, gdy pomimo dwukrotnego wezwania do złożenia wniosku o wpis do rejestru bądź przedłożenia dokumentów brak jest nadal realizacji obowiązku, zgodnie z art. 25a ust. 1 pkt 5) ustawy o KRS sąd rejestrowy wszczyna z urzędu postępowanie o rozwiązanie podmiotu wpisanego do rejestru bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego. Analogiczne działania sąd rejestrowy podejmie w sytuacji odstąpienia od postępowania przymuszającego bądź jego umorzenia.
Podsumowanie
Postępowanie przymuszające ma na celu zapewnienie aktualności danych wpisanych do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, a co za tym idzie – bezpieczeństwo obrotu gospodarczego. Sąd rejestrowy ma bowiem obowiązek czuwać nad poprawnością informacji w zawartych w rejestrze. Jest to najszersze, władcze uprawnienie sądu rejestrowego. Ewentualne umorzenie postępowania przymuszającego skutkować może rozwiązaniem podmiotu wpisanego rejestru. Tym samym istotne jest już pierwsze pismo otrzymane z sądu rejestrowego, nawet jeśli nie jest to jeszcze etap postępowania przymuszającego. Czynności zmierzające do ujawnienia aktualnych danych warto podjąć niezwłocznie po odebraniu pierwszego pisma z sądu rejestrowego.
Jeśli potrzebujesz obsługi prawnej swojej spółki – skontaktuj się z nami. Więcej o świadczonej przez nas pomocy prawnej na rzecz przedsiębiorców przeczytasz tu.
